حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

518

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

بامر غازان عموم سكّه‌هاى مغشوش را در سراسر ممالك ايلخانى جمع‌آورى كردند و جز مسكوكاتى كه او بضرب آنها دستور داده بود سكّهء ديگرى رايج نماند و مأمورين سكّه‌هائى را كه به اين صفت نبود ضبط مىنمودند و مىشكستند و بضرّابخانه برده تمام عيار ميكردند . 5 - پيش از غازان مقياسهاى وزن و كيل در هر ولايت بلكه در هر شهر و قصبه‌اى بيك شكل خاص بود و وزن و كيل هر ده با ده ديگر تفاوت فاحش داشت و اين مسئله همه وقت بين برات‌داران و محصلّين ماليات و رعايا توليد اختلاف ميكرد و بهانه بدست عمّال جورپيشه ميداد كه از مردم بظلم بيشتر از آنچه حق مطالبه دارند مال بگيرند و ايشان غالبا بضرب چوب و شكنجه هرچه ميخواستند از مال رعايا را باسم اختلاف ميزان پيمايش تصرّف مىنمودند و اين اختلاف علاوه بر عيب فوق باعث نكس تجارت و عدم رغبت مردم بحمل مال التّجاره خود بساير ولايات نيز شده بود چه غالبا بين فروشنده و مشترى در باب وزن اختلاف بروز ميكرد و بيشتر اوقات معامله به ضرر فروشنده تمام ميشد و همين امر موجب كميابى بعضى اموال در غالب ولايات گرديده بود . غازانخان براى توحيد اوزان و پيمانه‌ها يرليغى صادر كرد و سواد آن را بعموم ولايات فرستاد و دو نفر مأمور مخصوص تعيين نمود تا سنگهاى معاملهء زر و سيم و اوزان بار و كيل را در همه‌جا مساوى كنند و آنها را از آهن بسازند و مهر كنند . 6 - چون در نتيجهء استيلاى مغول و جنگهاى دورهء حكومت ايلخانان و ظلم و تعدّى عمّال ديوانى غالب قرى و قصبات ويران و مزارع باير شده بود غازانخان براى معمورى ويرانه‌ها و آبادانى اراضى باير احكامى صادر كرد تا كسانى كه بتجديد عمارت بنائى يا زراعت مزرعهء ويرانى مىپردازند اجزاء ديوان با ايشان چگونه معامله كنند و به نسبت خدمت مردم بآبادى بايشان تخفيف ماليات بدهند . قبل از غازان املاك خاصّهء ايلخانى يعنى املاك اينجو بكلّى ويران شده و حكّام بذر آن را خورده بودند غازان حكم داد كه از ماليات هر ولايت مبلغى را بعنوان